Zomeravond ontmoeting 2015: Bort Koelewijn, burgemeester van Kampen

 Bij Thomas’gedenksteen

De uitnodiging om vanavond hier bij de Thomasgedenksteen op de Agnietenberg in Zwolle te mogen spreken heeft mij verrast. De steden van de moderne devotie zijn toch bij uitstek Deventer en Zwolle. Mijn collega’s van die gemeenten hebben om dat te onderstrepen in 2011 een intentieverklaring ondertekend waarin zij verklaren het cultuurhistorisch erfgoed van de Moderne Devotie een warm hart toe te dragen en het behoud en het onderhoud ervan binnen hun vermogen te bevorderen. Kampen is kennelijk te licht bevonden om haar de intentieverklaring voor te leggen. Wie weet gaat dat ooit nog eens gebeuren, maar ik begrijp dat mijn getuigenis toch eerst gewogen zal moeten worden, voordat de Stichting Thomas a Kempis daartoe enigerlei vervolgstap zal zetten. In uw gezelschap van (post) moderne devoten voel ik mij de catechisant die tegenover de schare der gelovigen iets mag zeggen over de eerste vragen ‘waartoe zijt gij op aard’ en ‘wat is uw enige troost’ maar dan in mijn eigen woorden. U begrijpt dat ik het een grote eer vind hier vanavond te mogen staan.

Bij mijn voorbereiding heb ik het Kampens archief geraadpleegd. Tot mijn verwondering kwam ik tot de conclusie dat er heel wat verbindingen liggen tussen de Moderne Devotie en wat zich in Kampen heeft afgespeeld.

Met de kerkelijke toestand in Kampen heeft Geert Grote zich op allerlei manieren persoonlijk ingelaten. Hij schreef brieven aan kloosterlingen en priesters in de stad. Hij waarschuwde hen voor valse profeten en ketterse leraren die fabels verkondigden in plaats van Gods wet en daardoor het volk verleidden. In opdracht van Geert Grote werden in Kampen handschriften overgeschreven. Zoals het werk van Jan van Ruusbroec ‘Van den gheestelijken Tabernakel) (tabernakel stond voor het mystieke leven) Rector Werner Keynkamp van de Bovenschool was bevriend met Grote. Onder zijn sympathisanten bevond zich ook de Kamper schepen Hendrik van Wilsem, een bemiddelde koopman, die later bouwheer van het klooster Windesheim zou worden en in dit klooster in zou treden. Geert Grote preekte in Kampen. Door zijn toedoen werd een zekere Bartholomeus, een monnik die met de secte van de Vrijgeesten was besmet en in Kampen preekte, door de bisschop van Utrecht gevonnist. Geert Grote rustte niet voordat deze monnik als ketter gemerkt werd: een lap meerkleurige stof in de vorm van een tang moest achter op diens bovenkleed worden genaaid. Hij werd zogezegd ‘in de tang’ genomen. Het klooster Windesheim had vele contacten in de stad Kampen.

De prior van Windesheim had in 1398 bemoeienis met het convent Caecilia van der Toorn, een convent van Zusters van het Gemene Leven in de stad Kampen. Deze zusters bouwden in 1410 in Brunnepe een klooster. St. Johannes Baptista. Vrouwenklooster van de Moderne Devotie, de zgn. Regularissen. Lange tijd was de broer van Thomas a Kempis rector van het convent te Brunnepe. Ook het St. Michielsklooster in Kampen had een band met Windesheim. In beide conventen hebben Thomas a Kempis en Johannes Busch persoonlijk het woord gevoerd.

De zusterconventen Sint Agnes en Sint Michiel in Kampen volgden de overstap naar de derde regel of orde van Franciscus. Die derde regel was grensoverschrijdend. Ook leken konden een religieus leven

leiden buiten de officiele kloosterorden. Bijzonder is dat beide zusterconventen in 1424 een hoogoplopend conflict kregen dat door het stadsbestuur moest worden beslist.

(Tussen beide conventen ontstond een hoogoplopend conflict. 1424. Vrouwen waren weggelopen, de biechtvader was een echte bouwpastoor, maar de vrouwen die het werk moesten doen, maakten bezwaar. Er werd gebouwd zonder toestemming van het stadsbestuur. De oudste en verstandigste zusters waren uit de huizen gezet, tot ontzetting van de omstanders. De zusters vroegen zelfs het stadsbestuur om ingrijpen, wat gebeurde. De macht van de conventen werd ingeperkt. Het getal van de zusters moest krimpen, twee stadsbestuurders moesten toezicht houden, de economische macht werd ingeperkt door de bepaling dat ze niet meer dan 6 weefgetouwen mochten hebben en de zusters mochten alleen de rente van onroerend goed gebruiken, het convent verkreeg niet de eigendommen van de onderliggende goederen. Het Kapittel stemde hier volmondig mee in.)

De moderne devotie doorbrak de scheiding tussen het kloosterleven en de leken. Burgers konden ook invulling geven aan religieus leven. Dat was niet langer voorbehouden aan monniken en kannunniken. En het werk van Thomas a Kempis ‘De navolging van Christus’ werd door leken gelezen en gevolgd. En wie kan zeggen welke invloed dat op de mensen van die tijd heeft gehad? Zelf vind ik het meest opvallend hoe dat boek juist in die tijd de nadruk legt op de persoonlijke levenssfeer. Ik heb het verschillende keren gelezen met telkens opnieuw meer onderstrepingen. De navolging van Christus doe je persoonlijk. Hier wordt een belangrijke stap gedaan in de richting van de individualisering. De reformatie heeft dat doorgezet en in de slipstream daarvan de verlichting. Zelf heb ik wel gedacht dat de moderne devotie de basis heeft gelegd voor onze cultuur met de nadruk op individuele zelfontplooiing. Culturen die deze ontwikkeling naar individuele verantwoordelijkheid niet hebben doorgemaakt, zoals oosterse culturen, kunnen maar moeilijk de aansluiting vinden bij ons moderne westerse leven. Een ideologische ontwikkeling waar wij eeuwen over hebben gedaan moeten zij in enkele jaren doormaken. Is dat wel een mogelijke opgave die wij Turken en Marokkanen opleggen?

Ik mag de link leggen met onze Hanzesteden. Vorige week was ik ook al bevoorrecht. Ik was op reis naar de Internationale Hanzedagen in Viljandi in Estland. Ik had het boek ‘Pleidooi voor postmoderne devotie’van Mink de Vries meegenomen. Handig boekje voor op reis. Ook een prachtig boek. En ik was in aanwezigheid van de burgemeesters van de Hanzesteden Deventer en Zwolle. Wat kan een mens zich meer wensen?

Met hen heb ik het gesprek aangeknoopt over de waarden van de Hanze. Het duurde niet lang of waarden kwamen aan de orde zoals:

.over eigen grenzen heen durven kijken

.eerlijk koopmanschap uitoefenen; ook nu weer Hanze initiatieven voor Fair Trade (de Hochschule Windesheim gaat zich in het kader van de Economische Hanze bezig houden met Wirtschaftsethik

.duurzame relaties aanknopen

.betrouwbaarheid

.ontmoeting en verbinding

.respect voor culturele identiteit en vrijheid

.uitwisseling niet alleen van koopwaar, maar ook theologische uitwisseling (oecomenische kerkdienst, met gezamenlijke viering van het avondmaal/eucharistie

.de relatie centraal

.gastvrijheid

Van de toepassing van deze waarden zijn mooie voorbeelden te geven. Echter ook van het tegendeel. Kennelijk werken waarden zelden absoluut. Ook logisch. Want waarden zeggen aan de ene kant iets over de persoonlijke instelling, de uitwerking daarvan hangt altijd weer samen met de omgeving. Welke kansen biedt die omgeving? Zelf heb ik veel aan het model van de Structuratietheorie van Anthony Giddens. Je bent mens met jouw overtuigingen, maar je staat ook in verbinding met jouw omgeving. Die omgeving geeft jou ruimte of beperkt die. Die ruimte heeft invloed op jou en jij op jouw beurt oefent invloed uit op die omgeving. En dat gaat alsmaar door.

Zo kunnen we de vraag stellen in hoeverre de waarden van de Moderne Devotie hebben bijgedragen aan de Hanzewaarden: Mink de Vries:

.delen in gemeenschap

.onafhankelijkheid en in vrijheid gedragen worden

.toewijding en inzet

.zorg voor kwetsbaren

.inzet van talent en roeping

.de ander onvoorwaardelijk en onbevooroordeeld benaderen

.je richten op de gemeenschap

Ik denk dat deze waarden gemakkelijk met de waarden van de Hanze zijn te verbinden. En dat we mogen zeggen dat dit kernwaarden zijn die te herkennen zijn in het DNA van onze Hanzesteden. De concrete uitwerking staat en valt met de kansen die de omgeving destijds bood en ook nu nog biedt.

Die waarden zijn nog steeds actueel. Ik wil 1 voorbeeld daarvan geven: Wij zien dat de waardering voor gerichtheid op de gemeenschap aan eer herstelt.

Onze minister president Rutte sprak onlangs op een VVD congres over onze dikke Ik cultuur. En dat deed hij niet erg vleiend. Om gemeenschapszin naar waarde te schatten kunnen wij ons laten inspireren door Geert Grote en door Thomas a Kempis. Ons handelen mag de gemeenschap niet tekort doen. Dat geldt voor de vandaal die in de openbare ruimte vuilnisbakken vernielt. Dat geldt voor de bankier die de gemeenschap op de tweede plaats stelt en voor de bestuurder die vergeten is toewijding en inzet te plegen met alles wat in hem zit om de doelen van de organisatie na te streven en telkens voor ogen te houden: waartoe zijn wij op aard

Een van de waarden van de Moderne Devotie is gastvrijheid. Volgens Mink de Vries zijn alle waarden daarin vertegenwoordigd. In 2017 organiseert Kampen de internationale Hanzedagen. Van harte hoop ik dat vele Hanzeaten, waaronder u, komen genieten van de gastvrijheid van de Hanzestad Kampen. Welkom!

Dames en Heren,

Dankzij uw uitnodiging heb ik leren beseffen:

Dat Kampen meer met de Moderne Devotie heeft dan ik heb kunnen vermoeden

Dat de Moderne Devotie de eerste bruggen heeft geslagen naar individuele verantwoordelijkheid van mensen en cultuurbepalend is geweest voor de samenleving zoals wij die in het westen kennen

Dat er gemakkelijk links kunnen worden gelegd tussen de waarden van de Moderne Devotie en de Hanze, zowel de oude als de nieuwe Hanze en nog immer kan inspireren

En dat te mogen beseffen maakt mij een rijk mens. Zoals ik zei bij het begin. Ik voel mij bij u een catechisant en ik heb mogen snuffelen aan de eerste vragen en antwoorden van de Catechismus. Van u hoop ik vanavond nog meer te leren. Bij voorbaat zeg ik tegen u al vast:

Dank u wel!

13 juni 2015

Bort Koelewijn,

Burgemeester van Kampen.

Contact

 

Secretariaat: 

Zuiderpad  31
8355 CC Giethoorn
Tel: 0521 36 24 52

Email: stuur een e-mail naar het secretariaat 

Rekeningnummer:
ING 09INGB0002445713  t.n.v. Stichting Thomas a Kempis, Zwolle

De Stichting Thomas a Kempis is in het bezit van een ANBI-verklaring.

citaat 4 tak

Moderne Devotie

is NEDERLANDS IMMATERIEEL  ERFGOED 

Nieuwe boeken  
 
oktober 2018
 
 
 
De laat-middeleeuwse Moderne Devotie (veertiende-vijftiende eeuw) staat equivalent aan vernieuwing van het geestelijk leven in de Lage Landen aan de vooravond van de Reformatie en aan de drie latere ontwikkelingen die daaruit zijn voortgekomen: het protestantisme, het humanisme en de zestiende-eeuwse binnenkerkelijke hervorming binnen de Rooms-Katholieke Kerk.
 
 
 
december 2018
 

Bij KokBoekencentrum is de Dialoog met novicen1 van Thomas Kempis uitgekomen, vertaald en ingeleid door Frank de Roo. Het is de eerste keer dat een Nederlandse vertaling van dit werk verschijnt.

 

Prof. dr. Frits van Oostrom en de  Moderne Devotie  

25 jaar jublileum St.Thak cor 003

Frits van Oostrum en Mariska  van Beusichem

foto Bert Pierik

Prof. dr. Frits van Oostrom pleit met betrekking tot de Moderne Devotie voor een tot de verbeelding sprekend onderzoeksproject, met Europese uitstraling. En nog meer is hij voor plaatsing van de Moderne Devotie op de  de lijst van Nederlands Immaterieel Erfgoed


Voor zijn lezing en zijn stevige conclusies (blz. 12)  Klik hier

(afbeelding Rana Berends)

 

 

Citaat van Thomas a Kempis:

Probeer geduldig andermans gebreken te verdragen; je bent zelf ook niet volmaakt, en anderen moeten met jouw tekortkomingen leven.

 

Thomas a Kempis video Windesheim Honours College

 https://youtu.be/PkVBGpM4c30

 

Navolging van Christus als luister boek:

https://librivox.org/de-navolging-van-christus-by-thomas-a-kempis/

 

 

Op de weg naar de eregalerij van het Rijksmuseum met o.a. de
Nachtwacht van Rembrandt, het Melkmeisje en Gezicht op Delft van
Vermeer, is een glas-in-loodraam waarop Thomas a Kempis is
afgebeeld. In het voorportaal van de eregalerij staat hij prominent
naast Plato in gebrandschilderd glas. Zijn boekje ‘De Imitatio’ houd hij
geopend in zijn rechterhand, met zijn linkerhand wijst hij naar boven.

 

 

 

Glossy 'THOMAS'

Thomas rood

Ter ere van het 25-jarig jubileum heeft de stichting een glossy uitgebracht, getiteld 'THOMAS'.

Verkrijgbaar in de boekhandel en bijv. bij BOL.COM.

Lees hier meer over Glossy THOMAS

Moderne Devotie, trefzekerheid ten opzichte van het gewone, juistheid in ons oordelen en correctheid in ons gedrag

(uit teksten van Emile Gemmeke, 0.Carm.)

RAPIARIUM

 

1994 Rapiarium nr 20 allerlaatste

Bijna 20 jaar oud, maar nog net zo actueel

als de 'Navolging'.

Zie rubriek Thomas >> Literatuur